Vùng đất cội nguồn hun đúc văn hiến Việt Nam
Từ buổi bình minh của lịch sử, các Vua Hùng đã chọn vùng đất Phong Châu – Nghĩa Lĩnh làm nơi dựng đô, mở đầu tiến trình hình thành quốc gia Văn Lang. Trải qua hàng nghìn năm biến thiên của lịch sử, vùng đất này vẫn bảo lưu những dấu ấn sâu đậm của thời kỳ đầu dựng nước, trở thành biểu tượng thiêng liêng của cội nguồn dân tộc Việt Nam.
Đền Thượng được xây dựng trên đỉnh núi Hùng.
Theo truyền tích xưa, trong hành trình tìm đất định đô, Vua Hùng đã dừng chân tại nơi hội tụ của ba dòng sông lớn là sông Hồng, sông Lô và sông Đà. Thế đất núi non chầu về, sông nước bao bọc, vừa thuận lợi cho sinh tồn, vừa vững chắc để giữ nước lâu dài. Nhận thấy đây là vùng “đất tụ linh khí”, Vua Hùng đặt tên kinh đô là Phong Châu, mở ra thời đại Văn Lang – nhà nước đầu tiên trong lịch sử dân tộc.
Trên đỉnh núi Nghĩa Lĩnh, Nhân dân đã lập Hùng Vương Tổ Miếu để đời đời hương khói tưởng nhớ công đức các bậc tiền nhân. Không gian thờ tự nơi đây hình thành quần thể di tích Đền Hùng với các công trình tiêu biểu như: Đền Hạ, Đền Trung, Đền Thượng, chùa Thiên Quang, Lăng Hùng Vương, Đền Giếng, đền Mẫu Âu Cơ và đền Quốc Tổ Lạc Long Quân. Đây là trung tâm linh thiêng quy tụ tinh thần “con Lạc cháu Hồng” của người Việt ở khắp mọi miền.
Mỗi dịp lễ hội, dòng người từ trong nước đến kiều bào ở nước ngoài đều thành kính hướng về Đền Hùng. Với nhiều người con xa xứ, hành trình trở về đất Tổ không chỉ là chuyến đi tâm linh mà còn là sự trở về với cội nguồn dân tộc, nơi hai tiếng “đồng bào” mang ý nghĩa sâu sắc và thiêng liêng hơn bao giờ hết.
Đoàn đại biểu kiều bào đến từ 20 quốc gia, vùng lãnh thổ dâng hương tưởng niệm các Vua Hùng tại Khu di tích lịch sử Đền Hùng.
Không chỉ riêng khu vực núi Nghĩa Lĩnh, khắp vùng đất Việt Trì – Phú Thọ vẫn còn lưu giữ nhiều địa danh, di tích gắn với thời đại Hùng Vương như Trưng Vương, Tiên Cát, Dữu Lâu, Hùng Lô, Bạch Hạc… Mỗi vùng đất là một câu chuyện lịch sử, một mảnh ghép sống động của buổi đầu dựng nước. Đặc biệt, Miếu Lãi Lèn – nơi phát tích Hát Xoan – đã góp phần gìn giữ một di sản văn hóa phi vật thể độc đáo, được cộng đồng trao truyền qua nhiều thế hệ với tâm thức hướng về tổ tiên.
Dọc theo hợp lưu Tam Giang, những ngôi đền, đình, lễ hội dân gian như bơi chải, cướp còn, nấu cơm thi… vẫn được duy trì, phản ánh đời sống tinh thần phong phú của cư dân nông nghiệp lúa nước thời Hùng Vương. Các lễ hội xuống đồng, lễ hội dạy dân cấy lúa hay những truyền thuyết về Tản Viên Sơn Thánh, Thủy Tổ Quốc Mẫu tiếp tục khắc sâu mối liên kết giữa con người, thiên nhiên và tín ngưỡng bản địa.
Trải qua hàng nghìn năm lịch sử, từ những truyền thuyết, lễ hội, di tích đến câu ca, lời hát, vùng đất Phong Châu – Nghĩa Lĩnh đã kết tinh thành một không gian văn hóa đặc biệt, xứng đáng với tên gọi “vùng đất ngàn năm văn hiến”. Năm 2012, UNESCO chính thức ghi danh Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, khẳng định giá trị toàn cầu của di sản văn hóa Việt Nam.
