Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương - di sản văn hoá truyền thống

Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương là di sản tâm linh đầu tiên của thế giới được UNESCO vinh danh là Di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại. Theo số liệu thống kê, cả nước hiện có hơn 1.400 địa điểm thờ tự các Vua Hùng và các nhân vật liên quan đến thời đại Hùng Vương. Riêng trên địa bàn tỉnh Phú Thọ, có hơn 300 di tích gắn liền với thời đại này, trong đó trên 100 di tích thờ cúng các Vua Hùng. Để nắm bắt tổng thể và thực trạng không gian tín ngưỡng, tỉnh đã chủ động thực hiện công tác kiểm kê khoa học, từ đó đưa ra các biện pháp bảo tồn, khôi phục và phát huy giá trị di sản một cách bài bản và bền vững.

Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Việt Nam ghi danh vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia (đợt 1) và UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể.

Chuẩn hoá nghi lễ và thống nhất thực hành tâm linh

Một trong những thành tựu quan trọng của tỉnh Phú Thọ là việc phê duyệt đề tài khoa học về điều tra, nghiên cứu phục dựng và chuẩn hoá nghi lễ thờ cúng Hùng Vương. Đây là cơ sở pháp lý và văn hoá để thực hành thống nhất tại các di tích trên khắp cả nước. Kể từ năm 2014, một nét đẹp văn hoá mới đã hình thành: cùng thời điểm tỉnh Phú Thọ thay mặt đồng bào cả nước dâng hương tại Điện Kính Thiên trên đỉnh núi Nghĩa Lĩnh, các địa phương có di tích thờ cúng Hùng Vương cũng đồng loạt tổ chức tế lễ. Sự thống nhất này không chỉ tạo nên không khí trang nghiêm mà còn gắn kết khối đại đoàn kết dân tộc, cùng hướng về công đức của các bậc tiền nhân đã có công mở núi, dựng nền.

Lễ giỗ Quốc Tổ Hùng Vương tại Khu di tích lịch sử Đền Hùng

Tu bổ di tích và huy động nguồn lực xã hội hoá

Công tác bảo tồn không chỉ tập trung vào quần thể Khu di tích lịch sử Đền Hùng mà còn lan toả đến các di tích khác tại các xã vùng ven và trong toàn tỉnh. Thông qua nguồn vốn ngân sách và đặc biệt là nguồn lực xã hội hoá từ các cá nhân, tổ chức, nhiều hạng mục quan trọng đã được xây dựng và tôn tạo. Từ việc thay mới hệ thống đường bậc từ cổng chính lên Đền Thượng, tôn tạo sân Đền Hạ đến cải tạo Chùa Thiên Quang và hồ sinh thái, tất cả đều tạo nên sự hài hoà giữa cảnh quan thiên nhiên và không gian thờ tự. Chính quyền và nhân dân các xã vùng ven như Tiên Kiên, Hy Cương cũng tích cực tham gia quản lý, bảo vệ các di tích quý báu như Đình Cả hay Miếu Giã, đảm bảo không gian thiêng luôn được gìn giữ đúng với nghi thức truyền thống.

Đưa di sản vào đời sống và giảng đường

Việc phát huy giá trị di sản còn được thực hiện thông qua nỗ lực sưu tầm truyền thuyết, sắc phong, ngọc phả và khôi phục các lễ hội dân gian đặc sắc. Những nét văn hoá đặc trưng như Lễ hội Trò Trám, Lễ hội làng He, hay lễ rước vua về làng ăn Tết đã được tái hiện sinh động, gắn liền với tín ngưỡng phồn thực và đạo lý uống nước nhớ nguồn. Đặc biệt, tỉnh Phú Thọ đã bước đầu đưa nội dung Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương vào chương trình giáo dục ngoại khoá tại các trường học. Việc để các em học sinh tham gia trải nghiệm, tham quan di tích không chỉ giúp bồi đắp kiến thức lịch sử mà còn hình thành ý thức trách nhiệm đối với di sản quê hương ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.

Trong thời gian tới, tỉnh Phú Thọ xác định tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành để thực hiện Chương trình Quốc gia về bảo vệ và phát huy giá trị di sản. Phương châm trọng tâm là huy động tối đa sự tham gia của cộng đồng trong việc giữ gìn và chuyển giao di sản cho thế hệ trẻ. Khi người dân thực sự trở thành chủ thể sáng tạo và thụ hưởng, việc bảo tồn Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương sẽ trở thành hình mẫu tiêu biểu trong công tác quản lý và phát huy giá trị di sản văn hoá truyền thống của dân tộc Việt Nam.