Đền thờ Tổ Mẫu Âu Cơ tại Hy Cương – Biểu tượng mẫu nghi thiên cổ: Câu chuyện truyền thuyết và lòng biết ơn của con Rồng cháu Tiên
Đền Quốc mẫu Âu Cơ nguyên thủy vốn được xây dựng từ thời Hậu Lê tại xã Hiền Lương, huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ. Tuy nhiên, với tâm nguyện quy tụ các giá trị văn hóa tinh thần đặc trưng của thời đại Hùng Vương về nơi cội nguồn, công trình đền Quốc mẫu Âu Cơ đã chính thức được khởi công xây dựng mới từ giữa tháng 9/2001 tại núi Vặn, thuộc Khu di tích lịch sử Đền Hùng, xã Hy Cương, thành phố Việt Trì. Đến ngày 31/12/2004, công trình cơ bản hoàn tất cả nội và ngoại thất với tổng kinh phí đầu tư lên đến 25 tỷ đồng.
Huyền tích Quốc Mẫu và hành trình khai sơn phá thạch
Theo truyền thuyết dân gian, Tổ phụ Lạc Long Quân kết duyên cùng Tổ Mẫu Âu Cơ sinh ra bọc trăm trứng, sau nở thành 100 người con trai. Thuận theo lẽ tự nhiên, 50 người con đã theo cha xuống biển và 50 người con theo mẹ lên núi để cùng nhau khai sơn phá thạch, mở mang bờ cõi.
Trong số những người con theo mẹ lên núi, người con trưởng đã lên nối ngôi, lấy niên hiệu là Hùng Vương thứ nhất, đặt tên nước là Văn Lang và chọn Phong Châu làm nơi đóng đô. Triều đại Hùng Vương đã truyền nối qua 18 đời, trị vì đất nước trong suốt hơn 2.600 năm, từ năm 2879 đến năm 258 trước Công nguyên.
Trên hành trình đi qua các vùng đất, Tổ Mẫu Âu Cơ cùng các con luôn dạy dân cách cấy lúa, trồng dâu, nuôi tằm và dệt vải. Khi dừng chân tại xã Hiền Lương, nhận thấy phong cảnh hữu tình, đất đai trù phú, bà đã cùng nhân dân khai khẩn, lập nên làng xóm đông vui. Một ngày nọ, Tổ Mẫu theo đám mây ngũ sắc hóa thân về trời, chỉ để lại một dải yếm dưới gốc đa cổ thụ. Để tưởng nhớ công đức cao dày, nhân dân Hiền Lương đã lập nên ngôi đền thờ phụng bà cho đến ngày nay.
Đền Quốc Mẫu Âu Cơ - Khu di tích lịch sử Đền Hùng
Du khách dâng hương tại Đền Mẫu Âu Cơ
Kiến trúc nghệ thuật độc đáo nơi non thiêng
Đền thờ Tổ Mẫu Âu Cơ được xây dựng trên đỉnh núi Vặn với độ cao 147m so với mực nước biển. Đây là ngọn núi cao thứ hai trong quần thể núi Hùng, minh chứng cho sự tích "mẹ lên non" trong huyền thoại. Để lên đến đền, du khách phải vượt qua 500 bậc đá khá dốc, được chế tác từ chất liệu đá Hải Lựu và đá Trị Quận bền bỉ.
Hệ thống cổng và trụ biểu trang nghiêm
Cổng Tam Quan: Công trình cao 5,8m với mái lợp ngói mũi hài, các đao góc và họa tiết chạm khắc mô phỏng hình chim Lạc – biểu tượng văn hóa đặc trưng của thời kỳ Đông Sơn.
Cổng Tứ Trụ: Tọa lạc tại bậc đá thứ 500, gồm hai trụ chính cao 6,5m và hai trụ phụ cao 5,2m bằng bê tông cốt thép, đắp trát hoa văn thời Hùng Vương, tượng trưng cho sự giao hòa giữa trời và đất.
Trụ biểu độc đáo: Hai trụ biểu cao từ 14 - 15m được ốp bằng đá phiến xanh từ vùng Thanh Hóa, Ninh Bình, chạm khắc hình chim Lạc vô cùng tinh xảo
Cổng vào đền Quốc Mẫu Âu Cơ
Khu vực nhà bia và đền chính
Nhà bia: Gồm hai nhà bia xây trên diện tích 66m2 với khung cột bằng gỗ lim, mái chồng diêm và nền lát gạch bát. Bên trong đặt bia đá khắc chữ Nôm và chữ Quốc ngữ ghi lại quá trình xây dựng đền và sự đóng góp của đồng bào cả nước.
- Đền chính: Tọa lạc trên diện tích gần 500m2, bao gồm đền thờ chính và hai nhà tả vu, hữu vu. Kiến trúc đền theo kiểu chữ Đinh, mái chồng diêm lợp ngói âm dương, khung sườn làm bằng gỗ lim tuyển chọn từ miền Trung.
- Nội thất linh thiêng: Bên trong đền đặt tượng Tổ Mẫu và hai tượng Lạc Hầu, Lạc Tướng được đúc bằng đồng với khối lượng khoảng 2 tấn. Hệ thống nhang án, đại tự, câu đối và các đồ thờ tự khác đều được sơn son thiếp vàng trên gỗ quý. Đặc biệt, hai bên tả vu là hai bức phù điêu bằng đồng gò, tái hiện cảnh 50 người con theo cha xuống biển và 50 người con theo mẹ lên núi.
Cảnh quan môi trường và tầm nhìn vĩ mô
Hệ thống sân vườn của đền được quy hoạch xanh - sạch - đẹp với các loài cây mang đậm bản sắc dân tộc như đại cổ thụ, cau, si và ngọc lan. Do địa hình núi cao, hệ thống kè sân vườn được xây dựng kỳ công bằng nhiều lớp đá hộc và đá ong lấy từ các vùng làng cổ của Phú Thọ.
Từ đỉnh núi Vặn, du khách có thể phóng tầm mắt bao quát toàn bộ khung cảnh thành phố Việt Trì, khu công nghiệp Bãi Bằng và sự hùng vĩ của ba dòng sông Hồng, sông Lô, sông Đà uốn lượn ôm ấp chân núi. Công trình không chỉ sở hữu kiến trúc đẹp mà còn được trang bị hệ thống chiếu sáng và chống sét hiện đại.
Đền thờ Quốc mẫu Âu Cơ tại Khu di tích Đền Hùng không chỉ là chốn linh thiêng để con cháu Tiên Rồng bày tỏ lòng thành kính với người Mẹ của đất Việt, mà còn là một thắng cảnh văn hóa đặc sắc dành cho khách thập phương mỗi dịp hành hương về nguồn cội.
