Chùa Thiên Quang: Ngôi cổ tự độc đáo tại Khu di tích lịch sử Đền Hùng
Chùa Thiên Quang, nằm trong Khu di tích lịch sử Đền Hùng, nổi bật với kiến trúc cổ kính và không gian thanh tịnh. Đây là điểm đến lý tưởng để du khách vừa chiêm bái, vừa tìm hiểu giá trị văn hóa – lịch sử lâu đời của vùng đất Tổ.
Giới thiệu khái quát về chùa Thiền Quang
Chùa Thiên Quang là một ngôi cổ tự linh thiêng nằm trong quần thể Di tích lịch sử Đền Hùng, nằm kế Đền Hạ trên núi Nghĩa Lĩnh. Chùa được xây dựng vào thời Trần, khoảng thế kỷ XIII – XIV, theo phái Đại thừa, ban đầu mang tên “Viễn Sơn Cổ Tự” – biểu thị ý nghĩa núi xa thanh tịnh, nơi an trú của Phật pháp.
Đến thế kỷ XV, chùa được đổi tên thành “Thiên Quang Thiền Tự”, nghĩa là “Chùa có ánh sáng mặt trời chiếu rọi”, hàm chứa tinh thần trí tuệ và sự soi sáng của Phật pháp đến với nhân gian.
Chùa Thiên Quang (Ảnh: Báo điện tử Tổ Quốc)
Kiến trúc Chùa Thiên Quang
Chùa Thiên Quang sở hữu kiến trúc “Nội công, ngoại quốc”, một phong cách kiến trúc chùa đặc trưng của Việt Nam, với phần nội tự hình chữ Công (工), xung quanh được bao bọc bởi các dãy hành lang, tạo nên sự cân đối và hài hòa về mặt thẩm mỹ lẫn phong thủy.
Qua lịch sử, chùa nhiều lần được tu bổ, tôn tạo:
- Thế kỷ XIX: Chùa được trùng tu, bảo vệ và duy trì các công trình kiến trúc gốc.
- Năm 1952: Nhà Tăng, Nhà Tổ phía sau chùa bị đổ, cần phục dựng.
- Năm 1999 – 2000: Chùa được đại trùng tu, xây dựng theo kiểu dáng chữ Công (工).
- Năm 2014: Chùa tiếp tục được tôn tạo, khôi phục kiến trúc “Nội công, ngoại quốc”, phục dựng lại Nhà Tổ và hai dãy hành lang đặt tượng 18 vị La Hán. Kinh phí tu bổ được UBND thành phố Hà Nội công đức.
Kiến trúc chùa kết hợp hài hòa giữa yếu tố tâm linh, mỹ thuật và phong thủy, thể hiện trí tuệ và tinh thần Phật giáo qua các thời đại.
Chùa Thiên Quang có gì đặc biệt?
Gác chuông
Gác chuông chùa Thiên Quang được xây dựng vào thời Hậu Lê (thế kỷ XVII) với kiến trúc 3 gian, hai tầng mái đặc trưng. Dưới thời Nguyễn (năm 1845), Gác chuông được tôn tạo lại để bảo tồn giá trị văn hóa. Năm 2015, công trình tiếp tục được đại trùng tu, giữ nguyên kiểu dáng truyền thống.
Trên gác chuông treo một quả chuông đúc từ thế kỷ XVII, có đường kính 0,8m, cao 1,5m, nặng gần một tấn. Tam quan không chỉ là cổng vào chùa, mà còn là điểm nhấn kiến trúc phản ánh sự trang nghiêm, huyền bí và tính lịch sử lâu đời của chùa.
Bảo tháp
Trước sân chùa có hai bảo tháp (hay còn gọi là Tháp Sư) thờ các vị Hòa thượng từng tu hành và viên tịch tại chùa. Bảo tháp có hình dáng hình trụ, cao 5 tầng, còn gọi là tháp ngũ phẩm liên hoa. Tầng dưới cùng của tháp được xây rỗng, đặt bát hương và bia đá ghi lại thông tin về các nhà sư đã tu hành. Bảo tháp vừa là nơi tôn kính các vị tổ sư, vừa góp phần tạo điểm nhấn kiến trúc độc đáo, làm nổi bật giá trị văn hóa và tâm linh của chùa.
2 bảo tháp ở chùa Thiên Quang (Ảnh: Báo điện tử Tổ Quốc)
Cây Vạn tuế
Cây Vạn Tuế trước cửa chùa Thiên Quang có niên đại gần 800 năm, nổi bật với 03 ngọn độc đáo, là một trong những cây cổ thụ quý hiếm.
Cây không chỉ là di tích thiên nhiên mà còn gắn với sự kiện lịch sử quan trọng: ngày 19/9/1954, Bác Hồ đã ngồi bên gốc cây để nghe đồng chí Thanh Quảng và đồng chí Song Hào báo cáo tình hình Đại đoàn và kế hoạch đưa bộ đội về tiếp quản Thủ đô Hà Nội. Nhờ vậy, cây Vạn Tuế trở thành biểu tượng của sự kết hợp giữa văn hóa, lịch sử và tâm linh trong khuôn viên chùa.
Cây Vạn tuế chùa Thiên Quang
Giếng Rồng (Giếng Cổ)
Giếng Rồng nằm ở phía sau Đền Hạ, có từ rất lâu đời nhưng từng bị vùi lấp theo thời gian. Năm 2002, trong quá trình khai quật khu vực Đền Hạ, các nhà khảo cổ phát hiện và khai quật giếng, thu được nhiều phế tích kiến trúc và mảnh gốm vỡ từ các thời Trần – Lê – Nguyễn. Năm 2004, giếng Rồng được tu bổ, tôn tạo, trở thành một minh chứng sống động cho quá trình sinh hoạt, thờ tự và kiến trúc của chùa qua các triều đại.
Giếng Rồng
Thăm Chùa Thiên Quang, du khách không chỉ được hòa mình vào không gian tâm linh trang nghiêm mà còn cảm nhận vẻ đẹp cổ kính, lưu giữ tinh hoa văn hóa truyền thống Việt Nam.
