Những dấu ấn linh thiêng trên núi Nghĩa Lĩnh - Khu di tích lịch sử Đền Hùng

Điều gì làm nên những dấu ấn lịch sử - tâm linh trên núi Nghĩa Lĩnh?

Khu di tích lịch sử Đền Hùng không chỉ nổi bật với hệ thống đền, chùa thờ các Vua Hùng mà còn lưu giữ nhiều di tích, cổ vật và dấu ấn linh thiêng gắn liền với truyền thuyết dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam.

Trong đó, cây vạn tuế gần nghìn năm tuổi, bộ bàn đá tại Đền Trung, cột đá thề tại Đền Thượng, cùng giếng Cổ và giếng Ngọc là những dấu ấn mang giá trị đặc biệt về lịch sử, phản ánh văn hóa và nguồn gốc cội nguồn, góp phần làm nên chiều sâu cho không gian linh thiêng trên núi Nghĩa Lĩnh.

Cây vạn tuế cổ thụ - Chứng nhân lịch sử hơn tám thế kỷ

Từ cổng chính Khu di tích lịch sử Đền Hùng, vượt qua những bậc đá đầu tiên, du khách đến với Đền Hạ, nơi gắn liền với truyền thuyết mẹ Âu Cơ sinh ra bọc trăm trứng, khởi nguồn cho nghĩa “đồng bào” của dân tộc Việt Nam. Bên cạnh Đền Hạ là chùa Thiên Quang (Thiên Quang Thiền Tự), xưa có tên chữ là Viễn Sơn Cổ Tự và Sơn Cảnh Thừa Long Tự.

Ngay trước cửa chùa Thiên Quang là cây vạn tuế cổ thụ ba ngọn, có tuổi đời ước tính hơn 800 năm, được xem là một trong những cây cổ lâu năm nhất tại Đền Hùng. Cây cao hơn 5m, đường kính gốc khoảng 35cm, thân nghiêng khoảng 30 độ. Từ thân chính, ba nhánh lớn tỏa ra theo ba hướng khác nhau, tượng trưng cho ba miền Bắc - Trung - Nam chung một cội nguồn.

Dưới gốc cây vạn tuế này, ngày 19/9/1954, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nghe đồng chí Thanh Quảng - Chánh Văn phòng Quân ủy Trung ương và đồng chí Song Hào - Chính ủy Đại đoàn Quân Tiên Phong báo cáo tình hình của đơn vị và kế hoạch đưa bộ đội về tiếp quản Thủ đô Hà Nội. Sự kiện đã làm cho cây vạn tuế không chỉ mang giá trị tự nhiên và tâm linh, mà còn trở thành chứng nhân lịch sử của dân tộc.

Cây vạn tuế cổ thụ - Chứng nhân lịch sử hơn tám thế kỷ

Bộ bàn đá tại Đền Trung - Nơi hội bàn việc nước

Từ chùa Thiên Quang, đi lên hơn một trăm bậc đá, du khách tới khu vực Đền Trung, còn có tên chữ là Hùng Vương Tổ Miếu. Tại giữa sân đền, hiện vẫn còn một bộ bàn đá với tám chỗ ngồi, những phiến đá mộc mạc, phủ màu thời gian.

Theo truyền thuyết, đây là nơi Vua Hùng cùng các Lạc hầu, Lạc tướng ngồi họp bàn việc nước, thể hiện hình ảnh sơ khai của bộ máy quản lý nhà nước Văn Lang. Địa điểm này cũng gắn liền với sự tích nổi tiếng “Bánh chưng, bánh giầy”. Tại đây, Vua Hùng thứ VI đã chọn Lang Liêu - người con hiếu thảo - lên ngôi kế vị, qua hai loại bánh hình vuông và tròn tượng trưng cho đất và trời, phản ánh tư duy vũ trụ quan của người Việt cổ và ước vọng về sự hài hòa, no đủ.

Bộ bàn đá tại Đền Trung - Nơi hội bàn việc nước

Cột đá thề - Biểu tượng của lời thề giữ nước

Trên đỉnh núi Nghĩa Lĩnh, tại Đền Thượng, trước cổng đền, chếch về phía bên phải là Cột đá thề, gắn liền với truyền thuyết về lời thề của Thục Phán - An Dương Vương.

Theo nội dung ghi chép trong Ngọc phả cổ truyền về mười tám đời Thánh vương triều Hùng, khi được nhường ngôi, Thục Vương đã đến núi Nghĩa Lĩnh, dựng đền thờ và lập cột đá, hướng lên trời mà khấn thề giữ gìn giang sơn, bờ cõi, đời đời hương khói thờ phụng các Vua Hùng. Lời thề thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn và tinh thần tiếp nối, gìn giữ và phát huy sự nghiệp dựng nước của các thế hệ nối tiếp.

Năm 1968, các nhà nghiên cứu phát hiện những cột đá cổ nằm sâu trong lòng đất tại khu vực Đền Thượng và tiến hành tôn tạo, dựng lại. Đến năm 2010, cột đá cũ được thay thế bằng mã não nguyên khối và được bảo tồn cho đến ngày nay.

Cột đá thề - Biểu tượng của lời thề giữ nước

Giếng Cổ - Dấu tích thiêng gắn với Tổ Mẫu Âu Cơ

Từ Đền Thượng, qua Lăng Vua Hùng, theo lối đá hơn 700 bậc xuống khu vực Đền Giếng, du khách sẽ gặp Giếng Cổ, còn gọi là Giếng Rồng, có mái che, được tôn tạo và trùng tu vào năm 2004.

Theo truyền thuyết, sau khi Tổ Mẫu Âu Cơ sinh ra bọc trăm trứng, bà đã dùng nước giếng này để tắm cho các con. Giếng Cổ vì thế mang ý nghĩa đặc biệt về nguồn cội và sự sinh sôi của giống nòi Lạc Việt.

Năm 2002, các nhà khoa học tiến hành khai quật tại Giếng Cổ và phát hiện nhiều dấu tích văn hóa thuộc các thời kỳ Lý, Trần, Lê, Nguyễn, cho thấy sự tồn tại lâu dài và liên tục của công trình trong lịch sử.

Giếng Cổ – Dấu tích thiêng gắn với Tổ Mẫu Âu Cơ

Giếng Ngọc - Không gian linh thiêng tại Đền Giếng

Ngay bên dưới Giếng Cổ khoảng hơn chục bậc đá là Đền Giếng, nơi gắn với truyền thuyết về hai công chúa Tiên Dung và Ngọc Hoa, con gái Vua Hùng thứ XVIII, thường đến soi gương, chải tóc khi theo vua cha đi kinh lý.

Trong hậu cung Đền Giếng hiện còn giếng Ngọc, tên chữ là Ngọc Tỉnh, có hình tròn, sâu gần 2m, quanh năm nước trong và mát. Lòng giếng được kè đá chắc chắn, tầng giếng được đục từ một khối đá liền, thể hiện trình độ kỹ thuật và thẩm mỹ của người xưa.

Tại khu vực Đền Giếng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng ngồi nói chuyện với cán bộ, chiến sĩ Đại đoàn Quân Tiên Phong và giao nhiệm vụ tiếp quản Thủ đô sau chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954, làm tăng thêm giá trị lịch sử hiện đại cho địa danh này.

Du khách tham quan Giếng Ngọc - Không gian linh thiêng tại Đền Giếng

Giá trị kế thừa và ý nghĩa trường tồn

Những dấu ấn như cây vạn tuế cổ thụ, bộ bàn đá, cột đá thề, giếng Cổ và giếng Ngọc không chỉ là các điểm tham quan trong Khu di tích lịch sử Đền Hùng, mà còn là biểu tượng kết tinh giữa truyền thuyết, lịch sử và tâm linh dân tộc.

Mỗi di tích đều góp phần thể hiện sâu sắc đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, tinh thần đoàn kết cộng đồng và trách nhiệm tiếp nối, gìn giữ và bảo vệ sự nghiệp dựng nước của cha ông. Trong không gian linh thiêng của núi Nghĩa Lĩnh, những giá trị ấy được lưu truyền bền bỉ, trở thành sợi dây kết nối quá khứ - hiện tại - tương lai của dân tộc Việt Nam.